آیا آدورنو واقعاً با فرهنگ عامه مخالف بود، یا مسئله او چیزی عمیق‌تر از موسیقی پاپ، سینمای هالیوود و سرگرمی‌های توده‌ای بود؟
بسیاری از ما نقد آدورنو به صنعت فرهنگ را با مخالفت او با سرگرمی‌های عامه‌پسند و دفاع از هنر والا می‌شناسیم؛ تصویری از فیلسوفی نخبه‌گرا و نوستالژیک که گویی تنها از افول فرهنگ و سلیقه عمومی شکایت دارد.
اما آیا این تصویر، مهم‌ترین بخش نقد او را پنهان نمی‌کند؟

جستار «صنعت فرهنگ: روشنگری به‌مثابه فریب توده‌ای»، نوشته تئودور آدورنو و ماکس هورکهایمر، یکی از مشهورترین و در عین حال مناقشه‌برانگیزترین متون نظریه انتقادی است؛ متنی که مسئله اصلی آن صرفاً کیفیت محصولات فرهنگی نیست، بلکه سازوکارهایی است که از طریق آن‌ها فرهنگ، سرگرمی و حتی تجربه فردی در منطق سرمایه‌داری ادغام می‌شوند.

از این منظر، صنعت فرهنگ تنها مجموعه‌ای از فیلم‌ها، موسیقی‌ها و برنامه‌های سرگرم‌کننده نیست؛ بلکه شیوه‌ای از سازمان‌دهی تولید و مصرف فرهنگی است که می‌تواند بر سلیقه‌ها، خواسته‌ها، انتخاب‌ها و حتی تصور ما از فردیت و آزادی تأثیر بگذارد.

در دوره «خوانش و بازخوانی صنعت فرهنگ»  از ضد کالج پاییزه [جیوگی]، همراه با محمد آل‌مراد، به سراغ خوانش دقیق این متن می‌رویم تا فراتر از برداشت‌های رایج و ساده‌سازی‌های متداول، با بنیان‌های فلسفی و اجتماعی نقد آدورنو آشنا شویم.

در این مسیر، تلاش می‌کنیم متن را نه به‌عنوان مجموعه‌ای از شکایت‌های فرهنگی، بلکه در پیوند با پروژه فلسفی آدورنو، نقد عقل ابزاری و تحلیل مناسبات سرمایه‌داری مدرن بخوانیم.

سرفصل‌های دوره

محور اصلی این دوره، خوانش دقیق و بندبه‌بند متن «صنعت فرهنگ: روشنگری به‌مثابه فریب توده‌ای» و بررسی مفاهیم، استدلال‌ها و زمینه‌های نظری آن است.
در طول دوره، به موضوعات زیر خواهیم پرداخت:

۱. آشنایی با مکتب فرانکفورت و جایگاه آدورنو و هورکهایمر در سنت نظریه انتقادی

۲. بررسی زمینه تاریخی نگارش متن، تجربه تبعید آدورنو در آمریکا و مواجهه او با صنعت سینما، رادیو و فرهنگ تجاری

۳. مفهوم صنعت فرهنگ و نسبت آن با تولید انبوه، استانداردسازی محصولات فرهنگی و منطق سرمایه‌داری

۴. نقد عقل ابزاری و بررسی نسبت میان روشنگری، سلطه و سازمان‌دهی زندگی اجتماعی

۵. مفهوم وساطت و نقش آن در فهم رابطه میان فرهنگ، جامعه و مناسبات اقتصادی

۶. مفهوم شیءوارگی و نسبت آن با سنت مارکسیستی و اندیشه گئورگ لوکاچ

۷. جایگاه هنر خودآیین در فلسفه آدورنو و امکان مقاومت هنر در برابر منطق صنعت فرهنگ

۸. مفهوم امر نااین‌همان و نقد تفکر این‌همانی در اندیشه آدورنو

۹. بررسی نسبت میان صنعت فرهنگ، فردیت، آزادی، مصرف و شکل‌گیری سوژه در جامعه مدرن

۱۰. بازاندیشی در امکان‌ها و محدودیت‌های نقد صنعت فرهنگ برای فهم وضعیت فرهنگی امروز

شیوه برگزاری و روند جلسات

مبنای اصلی این دوره، خوانش دقیق و بندبه‌بند متن کامل «صنعت فرهنگ» است.
در هر جلسه، بخش‌هایی از متن را با یکدیگر می‌خوانیم، مفاهیم و استدلال‌های آن را بررسی می‌کنیم و برای روشن شدن لایه‌های پیچیده‌تر بحث، به زمینه‌های فلسفی، اجتماعی و تاریخی آن بازمی‌گردیم.
در کنار خوانش متن، به تناسب مباحث، با برخی از سرچشمه‌های نظری اندیشه آدورنو، از جمله سنت مارکسیستی، نقد شیءوارگی در اندیشه لوکاچ و منطق دیالکتیکی آشنا می‌شویم.

همچنین با بررسی شرایط تاریخی شکل‌گیری اثر، از تجربه آدورنو در تبعید آمریکا و مواجهه با هالیوود و رادیوهای تجاری تا تأملات او درباره سلطه و فرهنگ مصرفی، تلاش می‌کنیم پیوند میان مفاهیم نظری و واقعیت‌های اجتماعی را دقیق‌تر درک کنیم.
هدف این است که به‌جای اکتفا به خلاصه‌ها و تفسیرهای رایج، مستقیماً با متن مواجه شویم، دشواری‌های آن را جدی بگیریم و از خلال خوانش و گفت‌وگو، به فهمی دقیق‌تر از استدلال‌های نویسندگان برسیم.

درباره مدرس دوره

محمد آل‌مراد، مدرس دوره «خوانش و بازخوانی صنعت فرهنگ»، در این جلسات راهبری خوانش و بررسی متن را بر عهده دارد.
با همراهی او، مفاهیم و استدلال‌های جستار صنعت فرهنگ را در پیوند با سنت نظریه انتقادی، فلسفه آدورنو و زمینه‌های تاریخی و اجتماعی اثر بررسی می‌کنیم.

این دوره به چه کسانی توصیه می‌شود؟

این دوره برای علاقه‌مندان فلسفه، جامعه‌شناسی، مطالعات فرهنگی، نظریه انتقادی، هنر و رسانه مناسب است؛ به‌ویژه کسانی که می‌خواهند با اندیشه آدورنو و مکتب فرانکفورت از طریق مطالعه مستقیم متون اصلی آشنا شوند.

همچنین برای کسانی که به بررسی نسبت میان فرهنگ و سرمایه‌داری، نقش رسانه‌ها در زندگی اجتماعی، شکل‌گیری سلیقه و مصرف فرهنگی و مسئله آزادی و فردیت در جهان معاصر علاقه‌مندند، فرصتی برای مطالعه و گفتگوی انتقادی فراهم می‌کند.

این دوره برای مخاطبانی طراحی شده است که می‌خواهند فراتر از بازگویی خلاصه‌ها و برچسب‌های مرسوم، با یکی از متون مهم و دشوار نظریه انتقادی مواجه شوند.

 
هدف این دوره، صرفاً آشنایی با یکی از مشهورترین جستارهای آدورنو نیست؛ بلکه تمرین شیوه‌ای از خواندن و اندیشیدن است که بتواند آنچه را در زندگی فرهنگی روزمره طبیعی و بدیهی به نظر می‌رسد، دوباره به مسئله تبدیل کند.

شاید پرسش اصلی صنعت فرهنگ این نباشد که چرا مردم از محصولات فرهنگی عامه‌پسند لذت می‌برند؛ بلکه این باشد که در جهانی که حتی سرگرمی نیز در مناسبات اقتصادی سازمان می‌یابد، چه بر سر امکان تجربه، انتخاب و فردیت انسان می‌آید؟

«از سرگرمی تا سلطه»
بازخوانی صنعت فرهنگ تئودور آدورنو
همراه با محمد آل‌مراد

یکشنبه‌ها از ۲۴ آبان
به صورت یک هفته در میان
ساعت: ۱۷ تا ۱۹
حضوری در خانه [جیوگی] و مجازی در گوگل میت
محل برگزاری جلسات حضوری: خیابان آزادی، خیابان قانعی، بن بست رئوفی، پلاک ۱۱
به مدت ۶ جلسه

هزینه شرکت در دوره:

حضوری

۲ میلیون و ۴۰۰ هزارتومان

مجازی

۱ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان

لازم به ذکر است صوت تمام جلسات ضبط خواهد شد. همچنین، در برخی دوره‌ها، فایل تصویری جلسات نیز ضبط و ارائه می‌شود.

قوانین ثبت‌نام قسطی:

شما می‌توانید با پرداخت ۱ میلیون تومان، ثبت‌نام اولیه خود را در دوره‌های ضدکالج قطعی کنید. پس از شرکت در دو جلسه نخست، در صورت تمایل به ادامه دوره تصمیم می‌گیرید. به این ترتیب، حدود یک ماه برای تصمیم‌گیری نهایی فرصت خواهید داشت.

در صورت تمایل به ادامه دوره، می‌توانید باقی‌مانده شهریه را طی دو ماه پرداخت کنید و هزینه دوره را به‌صورت اقساطی بپردازید.

در صورتی که پس از دو جلسه نخست، به هر دلیلی تمایلی به ادامه دوره نداشته باشید، می‌توانید تا پیش از شروع جلسه سوم انصراف دهید. در این صورت، مبلغ ۱ میلیون تومان پرداخت‌شده به‌عنوان هزینه شرکت در دو جلسه نخست محاسبه می‌شود و انصراف شما قطعی خواهد شد.

قوانین انصراف:
شرکت‌کنندگان می‌توانند پس از جلسه دوم، در صورت عدم تمایل به ادامه دوره، انصراف دهند. در این صورت، مبلغ یک میلیون تومان بابت هزینه شرکت در دو جلسه نخست کسر شده و باقی‌مانده مبلغ پرداختی به آن‌ها عودت داده می‌شود. انصراف باید پیش از شروع جلسه سوم اعلام شود.

عضویت در گروه دوره و اطلاع‌رسانی‌ها:

پس از ثبت‌نام، برای دسترسی آسان‌تر به اطلاعات و هماهنگی‌های دوره، به گروه تلگرامی اختصاصی آن اضافه خواهید شد. اطلاع‌رسانی‌های مربوط به دوره، از جمله آدرس محل برگزاری، از طریق این گروه انجام می‌شود.

با توجه به تعداد بالای شرکت‌کنندگان، ممکن است اضافه‌شدن شما به گروه با کمی تأخیر انجام شود. اگر تا ۱ تا ۲ ساعت پیش از شروع دوره به گروه اضافه نشدید، لطفاً با شماره ۹۰۴۵۰۵۱۳۷۷ تماس بگیرید.

توجه: پیگیری عضویت در گروه بر عهده شرکت‌کننده است. همچنین، لینک ورود به گروه پس از ثبت‌نام در سایت نمایش داده می‌شود.